حجاب حریم یا حرمت

 وقتی در ویرانه های سراسر شکوه و عظمت تخت جمشید قدم می گذاری علاوه بر اینکه به خود می بالی که دارای پیشینه بس عظیمی هستی می توانی صورت تک تک زنان و مردانی که در آن خطه زیسته اند فرهنگ آداب رسوم و حتی نوع پوششان را از حکاکی های روی سنگهای آن بخوانی .

یک عمارت به ظاهر ویران تو را به هزاران سال قبل می برد و چنان شناختی از مسائل اجتماعی آن روز به تو می دهد که گویی با آنها زیسته یی .

هر دوره از تاریخ خصوصیات خاص خود را بنا به مقتضیات روز و در عین داشتن اندیشه واحد به همراه دارد که آن را از دوره های بعد متمایز می کند. این وحدت فکری در کلیه مسائل جامعه و ملت سایه افکنده و قدرت شناخت آن را در قرنهای بعد به آیندگان خواهد داد چنانکه با بررسی شعر و نثر تاریخ و ادبیات هنر و معماری یک ملت که می توان آن را آیینه تمام نمای آداب و فرهنگ آن ملت شمرد می توان بر زوایای مختلف یک فرهنگ وقوف یافته و اطلاعات لازم را پیرامون آن به دست آورد.

وضعیت حجاب زنان ایرانی در شعر و نثر آؤار باستانی و معماری و شاهکارهای ادبی ایران به وضوح ترسیم شده است . فردوسی در شاهنامه در توصیف زن نیکو از دیدگاه ایرانیان می گوید:

به سه چیز باید زنان را بهی که باشد زیبا بر تخت مهی یکی آنکه باشد و خواسته است که جفتش بدوخانه آراسته است دگر آنکه فرخ سپهر زاید او به شوی خجسته بیفزاید او سه دیگر که بالاورویش بود به پوشیدگی نیز خویش بود بنابراین واضح است که زنان ایرانی بی حجاب و بدون پوشش نبوده اند بلکه در هر عهدی پوشش مخصوص به خود را داشته اند به عنوان مثال : با توجه به کوششی که بر روی تکه فرشی که به نظر می رسد متعلق به دوره هخامنشی است و در مقبره های پازیریک در اتحاد جماهیر شوروی به دست آمده موید این مطلب است که زنان آن عهد از پارچه شنل مانندی که روی سر می انداخته اند و حالتی شبیه چادر داشته است استفاده می کرده اند. همچنین چنانکه از آؤار و نقوش به دست آمده برمی آید زنان در دوره اشکانی دارای حجاب بوده اند بطوری که علاوه بر اینکه پیراهنهای بلند می پوشیده اند بر روی آنها چادر سر می کردند.

اما پس از روی کار آمدن فرمانروایانی چون مغول و تیمور پوشش زنان نیز مورد هجوم قرار گرفت .

بطور کلی می توان گفت که حجاب از عادات قدیمه تمدنهای بشری بوده است که تنها در قبایل وحشی و غیرمتمدن پوشش زنان وجود نداشته است . مسلماص پیدایش حجاب در بدو ابتدای امر به نوعی حرمت زنان بوده و بعداص بتدریج صورت عفاف به خود گرفته و با آداب مذهبی اختلاط یافته است .

فاطمه سروری مدرس حوزه علمیه معتقد است که حجاب یک امر ذاتی و فطری است که بنا به دلایلی از جمله حفاظت جسم از گرما و سرما بوده و بعضاص جنبه حیا و عفت پیدا می کرده . مساله حجاب و پوشش قبل از ادیان وجود داشته است اما از آنجایی که ادیان اعم از ادیان الهی یا مکتب بشری به عنوان عامل جهت دهنده به فرهنگ و سنت بوده است برای حجاب نیز در هر مکتبی محدوده یی مشخا شده که در اسلام نیز آیاتی در خصوص حجاب بیان شده است .

دکتر عقیلی جامعه شناس در این باره می گوید: مساله پوشش در تمدنهای اولیه وجود داشته و زنان بخاطر ظرافتها و موقعیت اجتماعی و مسائل ظاهری پوششان به نحوی بوده است که از مردان پوشیده تر بوده اند حجاب اسلامی که می توان آن را یکی از اشکال نوع پوشش خواند در سالهای گذشته به عنوان پوششی که زن را بتواند در برابر پدیده های اجتماعی مصون کند بوجود آمده است . تاریخ بی حجابی زنان را می توان به اواخر قرن نوزدهم منتسب کرد که پس از رنسانس علمی و صنعتی اروپا و نیز جنگ جهانی دوم و انقلاب صنعتی زمینه لازم به منظور استفاده از نیروی کار و استفاده زنان در محیط کار فراهم گردیده و تبلیغات وسیعی در راستای آزادی زنان و کنار گذاشتن حجاب صورت گرفته است .دامنه این اقدامات کم کم کشورهای اسلامی را نیز فرا گرفت و به صورت سلاحی کارآمد برای تضعیف معنویت و اخلاق به کار گرفته شد.

در ایران نیز از اواخر دوره قاجاریه به بعد زمزمه هایی توسط آزادیخواهان و متجددین برای آزادی زنان و رفع حجاب از آنان آغاز شد. پروین اعتصامی در این زمینه می گوید:

در قفس می آرمید و در قفس می داد جان

در گلستان نام از این مرغ گلستانی نبود

از زروزیور چه سود آنجا که نادان است زن

زیور وزر پرده پوش عیب و نادانی نبود

این اقدامات توسط رضاخان و همچنین محمدرضا شاه ادامه پیدا کرد اما جز تاؤیرپذیری اندکی حجاب همچنان در کشور باقی ماند و تا به امروز که حجاب اسلامی که می توان آن را نوع خاصی از پوشش خواند جزو ضروریات جامعه به حساب آمده و هر زن ایرانی ملزم به رعایت کردن آن است . در حال حاضر شکاف نسلی ایجاد شده طی دو دهه گذشته جامعه را با نسل جوانی با مطالبات کاملاص متفاوت از مطالبات نسل انقلاب روبرو کرده است . برای اینان آزادیهای اجتماعی در اولویت قرار دارد و سبکهای زندگی متنوع و متفاوتی را دنبال می کنند. سبکهایی که علی رغم دانستن فکر و ایده یی نو که بتواند در دنیا مطرح شود دارای هویت و پیشینه بوده و بتواند نمایشگر جوان ایرانی و مسلمان باشد.

اما امروزه در جامعه شاهد آنیم پوشش که ریشه در تاریخ و فرهنگ ما دارد و حتی حجاب اسلامی که ریشه در مذهب ما دارد چنان با سرعت دستخوش تغییر و تحول است و چنان تحت تاؤیر الگوهایی که شاید نه هیچ ریشه یی در فرهنگ و نه در مذهب ما دارد است که به سوی یک بی هویتی گام برمی دارد بطوری که نسل جوان با قبول داشتن و پذیرفتن و رعایت مساله حجاب بدون آنکه بداند چگونه و بر اساس چه معیاری می تواند الگوی پوشش خویش را انتخاب کند خود را تسلیم امواج شتابان رسانه های جمعی موجود در جهان کرده و حتی در نوع پوشش اسلامی خویش از الگوهای غربی تبعیت می کند و به آن گرایش دارد شاید در آینده یی نه چندان دور نه تنها نتوان تصویر واحدی برای ارایه تاریخی دقیق و فکری منسجم برای این برهه از زمان ارایه داد بلکه باید به یک نوع تقلید بی اندیشه اشاره کرد. هاله بوذرجمهری نوجوان 17 ساله یی که خود به داشتن حجاب اعتقاد دارد می گوید: مساله حجاب در جامعه ما خیلی بد جا افتاده است بطوری که اگر بخواهی کاملا باحجاب باشی در میان همسالان با زدن انگ قدیمی بودن روبرو خواهی شد .

وی در ادامه گفت : ما امروزه در جامعه الگوی مشخا و همه گیر برای حجاب نداریم تا مثل آن عمل کنیم و در بسیاری از الگوهایی که به ما داده می شود نوعی تضاد در رفتار وجود دارد مثلا حتی هنرپیشه های تلویزیون جلوی دوربین نوعی پوشش دارند و در جامعه ما آنها را جور دیگری می بینیم .

دکتر عقیلی معتقد است : در هر دهه یا دو دهه یی تغییر و تحولی از نظر جامعه شناختی الگوها باورها و ارزشها در هر جامعه یی اتفاق می افتد که با توجه به شرایط روز است و با توجه به اینکه برداشتها از حجاب اسلامی متفاوت است حتی در کشورهای دیگر با توجه به اینکه اسلامی هستند نوع پوششان متفاوت است و بر اساس فرهنگ تاریخ و باورهای مذهبی و تفاسیری که دارند فرق می کند.

وی در ادامه می گوید: ما در نا صریح قرآن برداشتی از حجاب داریم اما شکل اندازه فرم و رنگ آن چیزی است که نیاز به تفسیر دارد.

سمانه زارع 19 ساله که او نیز به داشتن حجاب معتقد است و آن را برای زن لازم می داند در پاسخ به اینکه چرا دختران جوان بعضا در نوع حجابشان از الگوهای غربی تبعیت می کنند می گوید: به ما همیشه گفته اند باید باحجاب باشی اگر باحجاب نباشی هزاران اشکال و ایراد دارد اما هیچگاه به ما یاد نداده اند که حجاب چه فوایدی می تواند داشته باشد چرا برای رعایت نکردن آن باید توبیخ شد. فقط ما می دانیم که دستور است و قانون اما این قانون اگر دلایل به وجود آمدنش توضیح داده شود و الگوی مناسبی ارایه گردد دیگر جنبه جبری نخواهد داشت و دختر جوان می تواند خود آن را انتخاب کند و دیگر جذب مدلهای غربی نخواهد شد.

خانم سرمدی در خصوص تناقض میان باورها و عینیات موجود بر این اعتقاد است که با توجه به اینکه در قرآن صریحا به اصل پوشش اشاره شده است اما عدم رعایت آن را می توان در نبود آموزش کافی به نسل جوان دانست . وی معتقد است در حال حاضر روی مساله تبیین حجاب هیچ کاری صورت نگرفته و آنچه به بچه ها در مدارس در مورد حجاب گفته می شود فقط چند حکم مربوط به آن است . به جای اینکه جوانان را مجبور به حفظ حجاب کنیم ضروت و فواید آن را بیان کنیم . به عبارتی نوع خاصی از پوشش را بت نکنیم و از حجاب به عنوان یک آلت دست که فقط جنبه قانونی دارد و نه رفتاری عمل نکرده بلکه الزام ضرورت و فواید آن را برای نسل جوان توضیح دهیم تا جوان دچار دوگانگی نشود. چنانچه دوگانگی در فعل و حرف پاسخ ژس داده و جوانان را به سوی رفتارهای افراطی می کشاند. ناهید دهقان دانشجوی 24 ساله معتقد است : به دلیل گسترش وسایل ارتباط جمعی در بین مردم و برای اینکه در جامعه بهتر پذیرفته شوی باید از مدلهای موجود و بیشتر غربی و به روز استفاده کنی به عبارتی همرنگ جماعت باشی .

دکتر عقیلی علت تبعیت جوانان از غرب را در تاؤیر ارتباطات و رسانه های گروهی بر فرهنگها باورها و تغییر نگرشها دانسته و معتقد است : ما در 20 سال گذشته پدیده یی به نام مد داشتیم اما فرآیند سرایت آن به جوامع مختلف ممکن بود چند ماه یا حتی چند سال طول بکشد اما وسایل ارتباط جمعی بنابه ماهیتشان که همان جهانی بودن است بر مساله زمان و مکان فایق آمده و اشاعه مد امروزه کمتر از ساعتی طول خواهد کشید.

وی در مواجهه و برخورد با امپریالیسم فرهنگی معتقد است : از آنجایی که یکسری باورها و اعتقادات قابل اؤبات هستند اما برخی چون شاخا و معیار در هر محدوده شخصی زمانی ندارند اؤباتشان مشکل است و بحث در خصوص آنها فیصله ناپذیر است . در این خصوص باید موضعمان را مشخا کرده و باورهایمان را در ترازوی نقد بگذاریم . وجود هرگونه خودسانسوری و دوئیت باعث مبهم شدن برخی باورها شده و نقش و عملکرد آنها را کمرنگ خواهد کرد. چنانکه اکثریت جوانانی که به نوعی افراطی در این زمینه رفتار می کنند به دلیل نبود موضع خاص و روشنی از آن در جامعه و تضاد و دوئیت در رفتارهای اجتماعی به آن گرایش دارند. در این زمینه باید از طریق نهادهای اجرایی و ذیربط تولید فکر ایده و الگوسازی کرد.

وی بر این اعتقاد است که در جامعه یی که در آن قوانین آیین نامه ها و روابط اجتماعی شفافیت بیشتری داشته باشد مسلما زندگی شیرین تر خواهد بود.